Serie A sạch bóng tứ kết Champions League: Hệ số tụt thứ 5, 68% cầu thủ ngoại

Việc cả bốn đại diện Serie A bị loại khỏi Champions League trước khi vào tứ kết không chỉ là kết quả ngẫu nhiên, mà phản ánh khoảng cách ngày càng nới rộng giữa bóng đá Italy và phần còn lại của châu Âu.

Thảm bại tập thể tại đấu trường châu Âu

Atalanta thua Bayern với tổng tỷ số 2-10 tại vòng 1/8 là minh chứng rõ nhất cho sự chênh lệch. Đây là mùa giải thứ tư trong sáu mùa gần nhất mà Serie A không có đại diện nào tại tứ kết Champions League. Ngược lại, trong 12 mùa trước đó, kịch bản này chỉ xảy ra ba lần.

Ở các vòng đấu trước, Napoli – đương kim vô địch Serie A – bị loại ngay vòng bảng. Juventus và Inter lần lượt gục ngã ở vòng play-off với các tổng tỷ số 5-7 trước Galatasaray và 2-5 trước Bodo/Glimt. Chỉ Atalanta vượt qua được vòng play-off sau khi ngược dòng thắng Dortmund 4-3, nhưng cũng không thể đi xa hơn trước Bayern.

Hậu quả trực tiếp của chuỗi thất bại này là việc Serie A tụt một bậc trên bảng xếp hạng hệ số UEFA, xuống vị trí thứ năm, đứng sau cả Bồ Đào Nha. Hệ quả là mùa tới, Serie A chỉ còn tối đa bốn suất dự Champions League.

Sau các lượt trận vòng 1/8 Europa League và Conference League ngày 19/3, bóng đá Italy chỉ còn hai đại diện vào tứ kết: Bologna (loại Roma khỏi Europa League) và Fiorentina (đánh bại Rakow ở Conference League).

Khoảng chất lượng từ lời kể người trong cuộc

Raffaele Palladino, huấn luyện viên 41 tuổi của Atalanta, nhận định trên Sky Sport Italy: “Xem qua truyền hình thì không nhận ra, nhưng trên sân, bạn sẽ thấy Bayern đá nhanh đến mức nào. Họ sở hữu những động cơ khác biệt và đạt tốc độ cực đại”.

Palladino chỉ ra vấn đề mang tính hệ thống: “Bóng đá Italy cần cải thiện ngay từ các hệ thống đào tạo trẻ, nơi chúng ta phải chú trọng hơn vào kỹ thuật cá nhân và tư duy xử lý của từng cầu thủ. Đấy là điểm yếu của bóng đá Italy hiện tại”.

Khủng hoảng đào tạo trẻ qua số liệu

Fabio Capello, nhà cầm quân lừng danh, từng nhận định trên La Gazzetta dello Sport năm 2024: “Ở các trường học bóng đá, người ta chỉ dạy chiến thuật mà không dạy kỹ thuật, và để lại hệ quả về mặt lâu dài như vậy”.

Thực tế này được minh chứng qua trường hợp Como của huấn luyện viên Cesc Fabregas. Sau vòng 29 Serie A mùa này, Como là đội đứng cuối về số phút ra sân của cầu thủ gốc Italy. Toàn đội chỉ có một trường hợp cầu thủ người Italy ra sân từ đầu mùa là hậu vệ Edoardo Goldaniga, với thời gian thi đấu duy nhất… 1 phút.

Đội hình Como có hai cầu thủ Italy (Goldaniga và thủ môn dự bị Mauro Vigorito), ngược lại có tới sáu cầu thủ Tây Ban Nha. Fabregas cho biết ông không dùng cầu thủ nội địa vì không tìm được nhân tài Italy đủ khả năng đáp ứng yêu cầu lối chơi kiểm soát bóng. Cách dụng binh này đã đưa Como vào top 4 Serie A.

Nemanja Matic, tiền vệ Serbia đang khoác áo Sassuolo, nhận định ngày 14/3: “Các bạn vẫn đang giậm chân tại chỗ như ở thập niên 1990. Các lò đào tạo trẻ ở Anh và Pháp tiến bộ hơn nhiều. Ở đó, họ dạy cầu thủ trẻ cách rê dắt, phát triển kỹ thuật và khuyến khích sự sáng tạo”.

Matic cũng chỉ ra vấn đề chiến thuật: “Ở đây, nhiều đội đá với ba hậu vệ và tấn công rất ít. Cần có một dự án đổi mới, nếu không tình hình sẽ còn tệ hơn trong vài năm tới”.

Nghịch lý tài chính: Chi nhiều, nhận ít

Vấn đề tài chính là rào cản lớn nhất. Báo cáo của Deloitte mùa 2023-2024 xếp Serie A đứng thứ tư về tổng doanh thu, với mức trung bình 168 triệu USD mỗi câu lạc bộ, thấp hơn Tây Ban Nha (218 triệu USD) và Đức (244 triệu USD). Con số này ở Ngoại hạng Anh lên tới 426 triệu USD mỗi câu lạc bộ.

Bốn câu lạc bộ châu Âu có doanh thu cao nhất mùa 2024-2025 là Real Madrid, Barcelona, Bayern và PSG. Câu lạc bộ Italy có thứ hạng cao nhất là Inter (vị trí thứ 11), còn AC Milan và Juventus lần lượt xếp thứ 15 và 16.

Nghịch lý nằm ở cách tiêu tiền. Theo Trung tâm Nghiên cứu Bóng đá CIES, các câu lạc bộ Serie A chi 12,55 tỷ USD cho chuyển nhượng trong giai đoạn 2015-2024, chỉ đứng sau Ngoại hạng Anh (26,64 tỷ USD), nhưng bỏ xa La Liga (9,19 tỷ USD), Ligue 1 (8,61 tỷ USD) và Bundesliga (8,3 tỷ USD). Điều này cho thấy đồng tiền không phải lúc nào cũng được chi tiêu khôn ngoan.

Hạ tầng cũng là điểm yếu. Juventus và Atalanta là những đội bóng lớn hiếm hoi của Serie A sở hữu sân vận động riêng, trong khi các dự án xây sân mới tại Milan và Rome phải mất nhiều năm mới được phê duyệt.

Dòng chảy cầu thủ trẻ: Báo động đỏ

Huấn luyện viên trưởng tuyển Italy Gennaro Gattuso thừa nhận Serie A có tới 68% cầu thủ ngoại trong mùa 2024-2025. “Con số này buộc chúng ta phải suy ngẫm. Chúng ta phải trao cơ hội để các cầu thủ trẻ có đất diễn và trưởng thành”, ông nói.

So sánh lịch sử cho thấy sự suy giảm rõ rệt. Giai đoạn 1997-2007, giải thưởng Cầu thủ trẻ hay nhất năm của Serie A hoàn toàn thuộc về các cầu thủ Italy, với những cái tên như Francesco Totti và Alessandro Nesta. Tuy nhiên, trong sáu năm gần nhất, có tới năm người chiến thắng là cầu thủ nước ngoài.

Nghiên cứu của Transfermarkt về tổng số phút thi đấu của các cầu thủ U21 tại 20 giải đấu hàng đầu UEFA mùa trước cho thấy Serie A xếp thứ 18 với tỷ lệ chỉ 8,2%.

Góc nhìn đa chiều

Chưa đầy ba năm trước, Serie A còn chạy chiến dịch quảng bá “Calcio đã trở lại”, sau khi có tới sáu câu lạc bộ vào tứ kết các Cup châu Âu, trong đó có ba đội ở Champions League. Trong năm năm qua, các đại diện Serie A đã giành được hai danh hiệu châu lục, cùng năm lần về nhì. Xét trong thập kỷ trước đó, con số này chỉ là ba lần về nhì.

Ở cấp độ đội tuyển, trong năm năm qua, Italy đã vô địch Euro 2020, giải U17 và U19 châu Âu, trong khi lứa U20 giành vị trí á quân World Cup.

Tại giải quốc nội, việc các ông lớn sa sút giúp Serie A trở thành một trong những giải đấu kịch tính nhất châu Âu. Đã có bốn nhà vô địch khác nhau trong sáu năm qua và không đội nào bảo vệ thành công ngôi vị. Sự trỗi dậy của Bologna (vô địch Cup Italy sau 51 năm) và Como trong cuộc đua giành vé dự Cup châu Âu cũng góp phần làm Serie A thú vị hơn.

Tương lai gần sẽ thử nghiệm bản lĩnh của bóng đá Italy khi họ phải giải quyết các vấn đề cốt lõi về đào tạo trẻ, tài chính và hạ tầng trước khi hy vọng có những câu lạc bộ thường xuyên cạnh tranh tại Champions League.